Voedselbos Helmond

Er verandert veel in de wereld en wij willen positief bijdragen. Wij, dat is een groep mensen die meer verbondenheid zoekt met elkaar en met de natuur. We willen duurzamer leven en zo bijdragen aan een gezonde toekomst voor onszelf en de generaties na ons. Niet afbreken, maar vruchtbaar zijn op alle fronten.

Voedselbossen kunnen vruchtbare verbindingsplekken zijn. Wie er behoefte aan heeft kan er biologisch voedsel verkrijgen. Maar zo’n voedselbos is ook de plek om je stress te begraven, je burn-out te laten verwaaien en in de zon je batterij weer op te laden. Je kunt er sporten, wandelen, werken en leren. Je kunt er je stadsgenoten ontmoeten.

Plek voor een mooie quote

Wat is een voedselbos?

Eetbaar ecosysteem

Een voedselbos is gebaseerd op de principes van een natuurlijk bos. Dus bomen, struiken, planten en schimmels die zo op elkaar afgestemd zijn dat ze een robuust en divers ecosysteem vormen. Het verschil met een natuurlijk bos zit er in dat in een voedselbos het grootste deel van de beplanting eetbaar is voor mens (en dier).

Samenspel

Het bos wordt aangeplant als een oplopende bosrand, of meerdere, afhankelijk van het terrein. Op het zuiden lage vegetatie, in het noorden de hoogste bomen, om zo optimaal te profiteren van de zon. Met een of meerdere waterpoelen, noodzakelijk voor de aanwezige dieren. Een levendig bos, van bodem tot kruin kloppend, alles in samenspel.

Voeding en bodem

Je eet niet alleen de plant, maar ook wat de plant als voeding uit de bodem heeft opgenomen. Goed of slecht. Pesticiden of andere synthetische producten zullen we dan ook zeker niet gebruiken in ons voedselbos. Een vruchtbare bodem is alles! De eerste opzet van het voedselbos zal er altijd op gericht zijn de bodem ter plekke te herstellen. Dit betekent dat het bos in de eerste jaren nog sterk van opbouw, en dus uiterlijk, zal veranderen.

houdt zichzelf in stand

Doordat een voedselbos is opgebouwd als een natuurlijk bos zal het, na de eerste opstartjaren, zichzelf in stand kunnen houden. Dat betekent dat er voedsel beschikbaar zal komen waarvoor geen bemesting is nodig geweest, waar geen bestrijdingsmiddelen overheen zijn gegaan en waardoor de bodem opgebouwd wordt in plaats van uitgeput. De natuur doet het onderhoud en de productie en de mens hoeft hier nauwelijks in te sturen.

Hoe gaat dit Helmonds voedselbos eruit zien?

Welke vorm ons eerste Helmondse voedselbos krijgt, is natuurlijk afhankelijk van de plek.

In 2024 is door de Gemeente Helmond een perceel vastgesteld waarop dit eerste Helmondse voedselbos kan gaan verrijzen. Dit perceel ligt in Stiphout, tussen de Zijdevlinder en Veedrift in. Hier is nu een speelplek voor kinderen, er is veel gras, enkele sloten en er zijn in voorgaande jaren verschillende bomen aangeplant door de Gemeente Helmond.

Er heeft in februari 2024 op dit terrein een uitgebreid bodemonderzoek plaatsgevonden. De conclusie is dat de bodem geschikt is bevonden voor voedselproductie.

Hoe groot is het terrein? Hoe is de noord/zuid-ligging? Ligt het terrein hoog of laag en is het vlak of niet? Hoe groter het perceel is, hoe groter de variatie in aanplant kan zijn. Ligt een perceel heel open, dan heeft het meer bescherming nodig tegen bijvoorbeeld wind. Ook goed waterbeheer, afhankelijk van de grondwaterstand, is belangrijk.

Al deze zaken spelen mee in het ontwerp.

In 2025 zal op basis van een, terrein-inventarisatie een ontwerp gemaakt worden. Door dit ontwerp zal er een concreet beeld ontstaan van hoe het eruit gaat zien.

Daarnaast wordt natuurlijk ook de inbreng van aanwonenden en geïnteresseerden meegenomen en de ideeën bij de mensen die het beheer gaan doen. Zo zullen we tot het beste plan voor de uitgekozen plek komen.

Wat gaan we o.a. meenemen in de basisstructuur:

Ontmoetingsplaats

Tijdens het hele proces van ontwerpen (start in 2025) en aanleggen ( 2025-2026) zal er veel ruimte zijn voor ontmoetingen door samen te werken bij o.a. de aanleg. Ook kan het een speelplek zijn voor kinderen. In de toekomst kan er gewandeld worden of even gepauzeerd worden tussen de werkzaamheden door. Er kan een babbeltje gemaakt worden, of men kan er gewoon zijn. Het bos zal goede paden hebben, zodat het voor iedereen toegankelijk is.

Educatie

Hoe verassend zal het zijn om al lopend door het voedselbos bessen, fruit en noten te kunnen plukken en rapen. Om vervolgens meteen op te eten of het thuis te verwerken tot bijv. jam. Door meer te weten over hoe ons voedsel groeit en wat er eetbaar is ontwikkelen we onze kennis. Daarnaast leren we hoe en wat uit het voedselbos verwerkt kan worden tot producten.

De functie en opbouw van een voedselbos

Door de aanplant van een voedselbos neemt de biodiversiteit toe. De aanplant zal bestaan uit een variatie van eetbare planten, bomen en struiken. Het voedselbos zorgt voor verkoeling bij hitte, en neemt enorme hoeveelheden water op door de sponswerking van de boden. De aanlegstructuur van een voedselbos. Dat wil zeggen: lage beplanting in het zuiden, oplopend naar hoog in het noorden om optimaal te profiteren van de zon, meerdere bosranden creëren als dit mogelijk is (om dezelfde reden) en het aanleggen van een windkering.

Het is goed om te beseffen dat het voedselbos er de eerste jaren niet aantrekkelijk uit zal zien. Alles wat aangeplant wordt, is nog jong en dus klein. Het geheel zal er niet uitzien als een bos. Misschien zelf eerder als een onverzorgd zielig stuk groen. Het is een fase waar we doorheen moeten om wel tot dat overdadige stuk groen te komen.

Ook zal het bos in de loop der jaren veel van uiterlijk veranderen. Er zullen bomen aangeplant worden die snel groeien en zo voor bescherming kunnen zorgen voor de bomen en struiken waar we later van willen oogsten. Deze snelle groeiers zullen verdwijnen als de ‘oogst’beplanting sterk genoeg is om voor zichzelf te zorgen en meer ruimte en licht nodig heeft.

Is er veel

Onderhoud in een voedselbos?

Ja, er is onderhoud nodig in een voedselbos. Hoewel voedselbossen ontworpen zijn om zichzelf grotendeels te reguleren, vereisen ze nog steeds enige mate van menselijk beheer om de groei en productiviteit te optimaliseren. Hier zijn enkele redenen waarom onderhoud nodig is in een voedselbos en enkele tips om het effectief uit te voeren:

Onkruidbeheer

Voedselbossen kunnen worden blootgesteld aan onkruidgroei, vooral in de beginfase. Het handmatig verwijderen van onkruid kan nodig zijn om de concurrentie met de gewenste planten te verminderen. Mulchen met organisch materiaal zoals het direct afgeknipt terug plaatsen van het kruid kan helpen om de groei van onkruid te onderdrukken.

Beheer van plagen en ziekten

Hoewel voedselbossen doorgaans veerkrachtig zijn tegen plagen en ziekten, kunnen bepaalde problemen zich voordoen. Het monitoren van planten op tekenen van plagen of ziekten is essentieel, zodat je indien nodig tijdig kunt ingrijpen. Biologische bestrijdingsmethoden en het bevorderen van biodiversiteit kunnen helpen bij het voorkomen en beheersen van plagen.

Bodembeheer

Een gezonde bodem is essentieel voor een productief voedselbos. Het toevoegen van organisch materiaal, zoals compost, kan helpen bij het verbeteren van de bodemstructuur en voeding. Daarnaast kan het controleren van erosie en het handhaven van een goede waterhuishouding belangrijk zijn voor een gezonde bodem.

Paden en infrastructuur

Het is belangrijk om de paden en infrastructuren in het voedselbos te onderhouden, zodat ze veilig en toegankelijk blijven. Regelmatig maaien van paden, repareren van hekken en bewaken van irrigatiesystemen zijn enkele van de taken die nodig kunnen zijn.

Ondersteuning van klimplanten en bomen

Sommige klimplanten en jonge bomen kunnen ondersteuning nodig hebben om rechtop te groeien. Het installeren van palen,

7 lagen van een voedselbos

Hier zijn enkele plantensoorten die geschikt kunnen zijn voor een voedselbos, samen met de laag waarin ze doorgaans worden geplaatst. Het is belangrijk om op te merken dat de geschiktheid van planten kan variëren afhankelijk van de specifieke locatie, klimaat en bodemgesteldheid. Het is raadzaam om advies in te winnen bij lokale experts en rekening te houden met de specifieke omstandigheden van jouw voedselbos.

Hoogkronige bomen

- Walnoot (Juglans regia) - Tamme kastanje (Castanea sativa) - Zwarte els (Alnus glutinosa) - Peer (Pyrus communis) - Appel (Malus domestica)

Struiklaag

- Bosbes (Vaccinium spp.) - Framboos (Rubus idaeus) - Braam (Rubus fruticosus) - Vlierbes (Sambucus spp.) - Rode bes (Ribes rubrum)

Lage bomen

- Pruim (Prunus domestica) - Kweepeer (Cydonia oblonga) - Perzik (Prunus persica) - Japanse wijnbes (Rubus phoenicolasius) - Abrikoos (Prunus armeniaca)

Kruidachtige laag

- Aardbeien (Fragaria spp.) - Rabarber (Rheum rhabarbarum) - Munt (Mentha spp.) - Oregano (Origanum vulgare) - Bieslook (Allium schoenoprasum)

Klimplanten

- Druif (Vitis vinifera) - Kiwi (Actinidia deliciosa) - Klimrozen (Rosa spp.) - Hop (Humulus lupulus) - Trompetklimmer (Campsis radicans)

Bodembedekkers

- Tijm (Thymus spp.) - Kamille (Matricaria chamomilla) - Oost-Indische kers (Tropaeolum majus) - Wintergroene bosaardbei (Fragaria vesca) - Corsicaans nard (Nardostachys jatamansi)

Klimmers

- Passiebloem (Passiflora spp.) - Wisteria (Wisteria spp.) - Clematis (Clematis spp.) - Daglelie (Hemerocallis spp.) - Klimhortensia (Hydrangea petiolaris)

Ondersteunende planten

- Klaver (Trifolium spp.) - Luzerne (Medicago sativa) - Lupine (Lupinus spp.) - Phacelia (Phacelia tanacetifolia) - Witte klaverzuring (Oxalis acetosella)

Wortel gewassen

- Wortel (Daucus carota) - Pastinaak (Pastinaca sativa) - Biet (Beta vulgaris) - Rapen (Brassica rapa) - Knolselderij (Apium graveolens var. rapaceum)

Kruipers

- Aardbeiganzerik (Potentilla indica) - Kruipende tijm (Thymus praecox) - Corsicaanse munt (Mentha requienii) - Wintergroene klimop (Hedera helix) - Kamperfoelie (Lonicera spp.)

Deze kruipende planten kunnen waardevolle toevoegingen zijn aan uw voedselbos. Ze gedijen goed in de lagere lagen en kunnen dienen als bodembedekkers, waardoor de bodemvochtigheid behouden blijft en onkruidgroei wordt onderdrukt. Bovendien bieden ze habitat voor nuttige insecten en kunnen ze bijdragen aan de biodiversiteit in uw voedselbos.

Onthoud dat het selecteren van planten voor uw voedselbos afhankelijk is van verschillende factoren, zoals uw specifieke locatie, klimaat, bodemgesteldheid en de gewenste doelen voor uw voedselbos. Het raadplegen van lokale experts en het uitvoeren van onderzoek specifiek gericht op uw regio kan u helpen bij het maken van weloverwogen beslissingen bij het selecteren en plaatsen van planten in de juiste lagen van uw voedselbos.

Effectief onderhoud

Het is belangrijk om op te merken dat voedselbossen streven naar een evenwicht met de natuurlijke processen, en het is niet de bedoeling om een volledig gecultiveerde en opgeruimde omgeving te creëren. Het onderhoud moet gericht zijn op het ondersteunen van de ecologische diversiteit en het behoud van een gezond ecosysteem. Hier zijn nog enkele tips om effectief onderhoud in een voedselbos uit te voeren:

Observeren en leren

Neem de tijd om het voedselbos regelmatig te observeren en te leren van de natuurlijke processen die plaatsvinden. Dit helpt je beter te begrijpen hoe het ecosysteem functioneert en welke ingrepen nodig kunnen zijn. Het kan ook helpen om problemen vroegtijdig op te sporen voordat ze uitgroeien tot grote problemen.

Planmatig beheer

Ontwikkel een onderhoudsplan voor het voedselbos. Dit kan een jaarlijkse cyclus omvatten waarin je verschillende onderhoudstaken plant op basis van de seizoenen en de behoeften van de planten. Een planning helpt je georganiseerd te blijven en ervoor te zorgen dat alle noodzakelijke taken worden uitgevoerd.

Samenwering en gemeenschap

Voedselbossen kunnen profiteren van gemeenschapsbetrokkenheid en samenwerking. Betrek buurtbewoners, vrijwilligers en andere geïnteresseerde mensen bij het onderhoud van het voedselbos. Samenwerking kan niet alleen de werklast verminderen, maar ook een gevoel van gemeenschap en gedeelde verantwoordelijkheid bevorderen.

Voortdurende educatie

Blijf jezelf informeren en educeren over voedselbosbeheer. Leer over permacultuur, agroforestry en andere relevante disciplines. Bijblijven met nieuwe inzichten en technieken kan helpen bij het verbeteren van de effectiviteit en duurzaamheid van het voedselbos.

Geduld en flexibiliteit

Het onderhouden van een voedselbos vergt geduld en flexibiliteit. Het is een lange termijnproject waarbij natuurlijke processen de tijd nodig hebben om zich te ontwikkelen. Wees bereid om aanpassingen te maken en te leren van de uitdagingen en successen die je tegenkomt. Het onderhouden van een voedselbos is een continu proces van observatie, interventie en ondersteuning van het natuurlijke ecosysteem. Door de juiste aandacht en zorg te geven, kun je een productief en veerkrachtig voedselbos creëren dat in harmonie werkt met de natuurlijke omgeving